Raskrsnica reka, zemalja i sudbina

Kada se Ibarskom magistralom ide prema jugu i pošto se prođu šumovita brda, nailazi se na sve oštriji reljef koji nagoveštava lanac Dinarskih planina. Pre nego što putnik shvati da se pejzaž menja, stigao je nadomak Kraljeva, grada koji je administrativni, ekonomski i kulturni centar Raškog okruga. Grad se nalazi na ušću Ibra u Zapadnu Moravu, u podnožju planinskog masiva Stolovi (1375 m). Sudbina ove zemlje je oduvek bila vezana za obliko njenih pejzaža te dodir planine i ravnice.

Na severozapadnom izlasku iz grada počinju se prostirati šumadijski predli (Šumadija – doslovno “zemlja šuma”). Ovde se mogu videti tipična sela ovog podneblja, poput Kaone, sela koje se ugnezdilo među šumovita brda, okruženo trnjacima i poljima žita. To je područje u blizini Guče, gde se svakog avgusta održava festival tradicionalne srpske muzike koji privlači više od 500.000 posetilaca iz celog sveta.
Južni deo područja, prema Raški, Novom Pazaru i Kosovu, nesumnjivo je najslikovitiji. Zalazeći u duboki klanac reke Ibar, putnik posle nekoliko krivina nailazi na predivnu planinsku dolinu prepunu istorijskih zanimljivosti i legendi, poput tvrđave Maglič ili manastira Studenica.
Po ovim uskim dolinama izbrazdanim hiljadama potoka, na šumovitim visoravnima, nastalo je srpsko kraljevstvo i u ovde je krunisan njen prvi kralj – Stefan Prvovenčani.

Projekat Put Vode

Projekat Put Vode se već nekoliko godina realizuje u ovom delu opštine, sa ambicijom da valorizuje skriveno bogatstvo ovog područja i to u perspektivi održivog ekonomskog razvoja, pri čemu je sama teritorija sa ljudima koji je naseljavaju, polazna i krajnja tačka vrednosnog lanca. Ova inicijativa ima za cilj da promoviše upoznavanje ovog inspirativnog kraja putem turizma. Turizma kao upoznavanja, turizma lakog i sporog koraka koji poštuje kulturu, istoriju i tradiciju teritorija kroz koje prolazi.

Teritorija

Teritorija Puta Vode se prostire na više od sto kilometara [P2]južno od Kraljeva i obuhvata pet planinskih mesnih zajednica: Kamenicu, u dolini između planina Stolovi i Goč; Lopatnicu i Bogutovac, u jednoj od dolina koje pripadaju ibarskom slivu, visoravan Rudno i Studenica gde se nalazi istoimeni, poznati manastir iz XII veka. Područje je morfološki raznovrsno, kao i pejzaži koji ga karakterišu. Korito  Ibra nesumnjivo je jedan od najfascinantnijih i najmisterioznijih ambijenata u Srbiji. Rečni tok sastavljen je od niza uskih klanaca i dubokih dolina koji se smenjuju na svaka dva-tri kilometra sve do Biljanovca, gde se pogled širi na mirnu i prostranu dolinu. Planine su katkad neravne i puste, ipak često su prekrivene bujnim šumama. Prostrane, osunčane i valovite visoravni smenjuju se uskim dolinama i strmim padinama. Flora i fauna odražavaju ovu različitost, stvarajući bogatu biosferu koja uključuje vukove i medvede.

Zajedničko za čitavo podeučje jeste bogatstvo vode – odakle naziv projekta Put Vode –vidi se na različite načine: moćni Ibar i njegove pritoke, stotinak planinskih potoka sa zadivljujućim vodopadima, mala planinska jezera, pre svega banje i mineralni izvori kojima stanovnici tih mesta pripisuju neverovatna lekovita svojstva. Praktično svaki mlaz koji se pojavi iz nekog kamena leči kakvu disfunkciju ili bolest.

Prisustvo čoveka je slabo primetno, u nekim zonama jedva vidljivo, ograničeno na mala naseljena mesta duž glavnih puteva, na rudarska sela, danas gotovo napuštena, te na neke pastirske naseobine razasute po šumama. U prethodnim vekovima, zbog stalnog prolaska vojski kroz ove krajeve, kultura naseljavanja dala je prednost teško dostupnim područjima na većim visinama, poput Rudna, dok su najniži delovi dolina ostali gotovo nenaseljeni. Sela, koja takoreći čine pojedinačne porodice, formirana su na način koji ih čini praktično nezavisnim. Jedna od najočiglednijih posledica ovoga može se videti u tipičnim jelima ovih krajeva: praktično ne postoji kajmak (tipični mlečni proizvod, simbol lokalne gastronomije) koji je isti u dve kuće, prema analizi ukusa, načina proizvodnje, korišćenog mleka i izgleda. Iz toga proizilazi da je lokalna kuhinja veoma bogata i različita, uprkos oskudnosti sirovinama: mleko, beli kukuruz, krompir te svinjsko i ovčje meso.

Manastiri su ukras baštine koju je srednji vek ostavio ovoj planinskoj oblasti. Primeri svetski jedinstvenog stila (raški stil). U senci ovih manastira ispisane su prve stranice srpske istorije. Studenica, Žiča i Gradac arhitektonska su remek-dela, primer važne epohe za balkansku, a još više srpsku kulturu.